Ku nowej kulturze funeralnej. Pamięć. Prawo. Edukacja to wieloletnia inicjatywa, która łączy refleksję pedagogiczną nad pamięcią i śmiercią z codzienną praktyką rozmowy o wartościach. W centrum pozostają język godności, wrażliwość na doświadczenie żałoby oraz rozumienie sensu rytuałów wspólnotowych, a także spokojne wprowadzanie publicznego wymiaru tych treści poprzez kontakt z tekstami normatywnymi.
Dla kogo jest projekt
Projekt kierujemy przede wszystkim do osób prowadzących katechezę w parafiach różnych wyznań oraz do wspólnot, które chcą rozmawiać o pamięci i godności w sposób taktowny, spokojny i zakorzeniony w doświadczeniu. Katecheza jest naturalnym miejscem takich rozmów, ponieważ łączy formację języka i wrażliwości z realnym życiem wspólnoty. To tutaj młodzi uczą się nazywać trudne zjawiska, oswajać smutek i rozumieć, dlaczego rytuały, począwszy od słowa kondolencji po szacunek dla miejsc spoczynku, mają znaczenie nie tylko osobiste, lecz także wspólnotowe. Wybór katechetów wynika z prostego faktu, że to właśnie w tej przestrzeni rodzi się zaufanie, język troski i odpowiedzialność za słowo. Tu najłatwiej połączyć lekturę z doświadczeniem wspólnoty, a wartości wyniesione z tekstu zamienić w codzienną praktykę uważności i szacunku.
PUBLIKACJE
MONOGRAFIE
Fundament międzywyznaniowy i historyczno-ochronny projektu. Pełny tekst (PDF, OA).
Materiał do rozmowy o przekładzie wartości na język norm i standardów. Pełny tekst (PDF, OA).
ARTYKUŁY NAUKOWE
Tekst objaśniający wątki języka godności i praktyki ochrony miejsc spoczynku; uzupełnia lekturę monografii. Pełny tekst (PDF, OA).
Analiza pokazująca tło regulacyjne oraz wnioski dla pracy wychowawczej. Pełny tekst (PDF, OA).
Lektura uzupełniająca:
OŚ CZASU PROJEKTU
Maj 2019 Porozumienie pomiędzy Chrześcijańską Akademią Teologiczną w Warszawie a Polską Radą Ekumeniczną w zakresie realizacji projektu w ramach Wydziału Nauk Społecznych
Wrzesień 2019 Inauguracja ścieżki terenowej „Śladami warszawskich nekropolii”
2019-10-23 Konferencja otwierająca debatę Ogólnopolska konferencja „(Nie)zapomniane cmentarze” (ChAT) Ramy problemowe: pamięć, godność, ochrona miejsc spoczynku.
2022 Monografia „Uszanujmy zmarłych…” Fundament międzywyznaniowy i historyczno-ochronny.
2023-10-25 Konferencja „Cmentarze w Polsce – stan obecny i perspektywy zmian” (ChAT) Aktualizacja tła prawnego, historycznego i społecznego.
I 2025 Monografia „Ku nowemu prawu pogrzebowemu…” Przekład wartości wychowawczych na język norm i standardów publicznych.
II 2025 Opracowanie i publikacja materiałów pomocniczych online. Mapy lektury, instrukcja dla proszdzących, karty pomocnicze, scenariusze dydaktyczne.
III- IV 2025 Warsztaty dla katechetów – warsztaty odbyły się m.in. na terenie Prawosławnej Diecezji Lubelsko-Chełmskiej
IV-IX 2025 Przegląd jakościowy, upowszechnianie i wymiana doświadczeń. 25-29 VIII 49. Międzynarodowa Konferencja Teologów Starokatolickich „Kościoły i społeczeństwa w przemianach”
X 2025 Lektury uzupełniające
A. Michalski, Pedagogika pamięci w perspektywie działalności organizacji „Oneg Szabat”;
T. J. Zieliński, Edukacja obywatelska w działalności wspólnot religijnych. Potencjał – problemy – postulaty.
Wzmacniają odpowiednio komponent: „Pamięć” oraz „Prawo/Edukacja”
XII 2025 Podsumowanie projektu
Po 2025 Kontynuacja ścieżki terenowej jako stałej praktyki edukacyjnej
MATERIAŁY POMOCNICZE
Scenariusze dydaktyczne:
- Rozmowy o życiu i śmierci – jak zrozumieć to, co trudne
- Ewolucja cmentarzy w Polsce i na świecie oraz sposoby pochówków i pogrzebów
- Cmentarze wojenne – pamięć, forma i znaczenie
- Obyczaje pogrzebowe – różnice w kulturze śmierci i żałoby
- Kultura funeralna – jak różne społeczeństwa żegnają zmarłych
- Macdonaldyzacja obrządków funeralnych – śmierć w dobie konsumpcjonizmu
Ścieżka terenowa: Śladami warszawskich nekropolii
Prowadzący: dr Zbigniew Paszta
Praktyczny wymiar projektu „Ku nowej kulturze funeralnej. Pamięć. Prawo. Edukacja.” prowadzony na wybranych warszawskich nekropoliach: Cmentarzu Żydowskim, Muzułmańskim , Powązkowskim oraz cmentarzach ewangelickich .
Podczas spaceru uczymy „języka godności”, rozmawiamy o żałobie i pamięci, odczytujemy symbole nagrobne, a także wskazujemy podstawowe normy prawne i zasady opieki nad miejscami spoczynku.
Kierownik projektu: prof. dr hab. Tadeusz J. Zieliński
Członkowie zespołu: prof. dr hab. Elżbieta Czykwin; dr hab. Agnieszka Piejka, prof. ucz; ks. dr hab. Bogusław Milerski; dr Katarzyna Dmitruk-Sierocińska; dr Izabela Kochan, prof. ucz.; dr Andrzej Michalski; dr Zbigniew Paszta; dr Ewa Wojtowicz
